Gmina Przywidz

Gmina Przywidz położona jest w centralnej części województwa pomorskiego (powiat gdański). Jest jedną z siedmiu gmin Powiatu Gdańskiego.

Siedzibą władz Gminy jest miejscowość Przywidz.

Czytaj więcej...

Mszczuj II ostatni książę Pomorza Wschodniego, jako właściciel dóbr pomorskich podarował na podstawie istniejącego dokumentu z dnia 18 stycznia 1294 roku dobro Privisa klasztorowi Cystersów w Eldenie koło Gryfii. Privisa to dzisiejszy Przywidz. Miejscowość leży u źródła rzeki Wietcisy, która po łacinie nazwa się Visa.

Cystersi byli szczególnie czcicielami Matki Boskiej. Katedra w Oliwie, która była pierwszą siedzibą Cystersów posiada w swoim herbie obraz Matki Boskiej w drzewie oliwnym. Cystersi z Eldeni przypisywali klasztorowi oprócz swojej cechy wywodzącej się z nazwy miejscowości, również znaczenie kościelne. Cystersi jako właściciele Przywidza czcząc imię Matki Boskiej w tak pięknie położonej miejscowości ochrzcili monumentalne drewniane budowle kościoła, znajdującego się niedaleko jeziora nadając mu nazwę „Kościół Marii”. Opat Mikołaj miał w Przywidzu założyć klasztor siostrzany, jak głosi dokument „abbas fundabit locabitque elaustrum et monasterium”. Wraz z Przywidzem zostały przekazane wszystkie pola, lasy, łąki, jeziora jak również pokłady soli, złota, srebra ze wszystkimi rudami żelaza, ołowiu, które mogłyby się znajdować na obszarze podarowanym Opactwu bez obowiązku płacenia z nich podatku dla księcia Mszczuja II.

Po śmierci Mszczuja II posiadłość ta została Opactwu zatwierdzona przez spadkobiercę, przez księcia Wisława II z Rugi i przez jego synów Wisława III i Sambora w roku 1295. Również została potwierdzona przez Władysława księcia Polski w 1298 roku. Budowla klasztoru sióstr została zaniechana przez ciągłe wojny trwające od 1295 do 1319 roku, aż w końcu zrezygnowano z budowy tego klasztoru, wybudowano tylko fundamenty z kamienia pozbieranego z pól przywidzkich, znajdujących się nad jeziorem.

Przyczyną zaniechania budowy były także wielkie budowle prowadzone w innych miejscowościach przez klasztor. W dniu 5 sierpnia 1347 roku Jakub z Esromu prosi opata Jan od Cystersów oraz zgromadzoną kapitułę opatów o to, aby udzielić klasztorowi w Eldenie zezwolenia na sprzedaż względnie na zamianę otrzymanych dóbr. Już 17 września 1347 roku zezwolenie to zostało zatwierdzone, a 7 grudnia 1347 roku dobra te zostały wraz z młynami sprzedane za 400 marek wielkiemu mistrzowi krzyżackiemu von Dusemerowi. W dniu 3 stycznia 1348 roku opat Marcin obiecuje Wielkiemu Mistrzowi dostarczyć pełnomocnictwo sprzedaży tych dóbr od kapituły generalnej Opatów. Niemiecki zakon rycerski był również jak Cystersi oliwscy, czcicielem Matki Boskiej, toteż po kupnie Przywidza nadał całej miejscowości nazwę Maryensche a jeziorowi Mariensee.

Z biegiem wieków właściciele Przywidza zmieniali się; ziemie przywidzkie były w posiadaniu kilku włańcicieli. 12 lipca 1421 roku bracia Vicentusa von Stangenberga i Łukasz z Przywidza oddają w dzierżawę klasztorowi Brygidek z Gdańska swoje dobra.

Po zawaleniu się spróchniałego stropu drewnianego kościoła „Marii” przechrzczonego przez Krzyżaków na kościół „Matki Boskiej”. Około 1490 roku został wybudowany murowany kościół katolicki przez gdańszczanina Lickfetta. W dniu 11 sierpnia 1492 roku właściciel części Przywidza Zbigniew Tanczyn oskarża majstra Mattisa o to, że siłą zmusza ludność do pracy bezpłatnej przy fortyfikacji kościoła. Była to zwózka kamienia, rozbijanie na mniejsze kawałki oraz budowa muru począwszy od rzeki wpadającej do jeziora z łąk i płynącej przez obecny park. O szczególną fortyfikację, o którą się rozchodziło, to dzisiejszy mur, który okala obecny kościół. Był on znacznie wyższy dochodził z frontowej strony do dwóch metrów wysokości. Na obwodzie, koło muru posadzono 6 lip. Cztery z nich znajdowały się na frontowej stronie kościoła przed murem obronnym. W czasie wojny o Gdańsk w roku 1576/1577 proboszcz zarządził aby ornaty i inny sprzęt kościelny przenieść do najbliższego kościoła w Pręgowie. Gdy wypadało Święto Narodzin Panny Marii (8 września) i odbywał się odpust w Przywidzu, przyjeżdżał do celebrowania uroczystości proboszcz z Pręgowa lub Wisina. Kiedy w roku 1589 Mikołaj von der Linde kupił dobra Przywidza, kościół był już w ruinach.

Według zapisu z roku 1686 na obszarze parafii Mierzeszyna - w Przywidzu mieszkało jedynie 9 katolików. Na początku 1699 roku rodzina von Linde wybudowała w Przywidzu z drzewa i kryty strzechą kościół luterański. Znajdował się on nad jeziorem koło oberży. Bogumiła von Linde ówczesna właścicielka dóbr przywidzkich wychodząc za mąż i przeszła na wiarę katolicką. Nakazała Biskupowi kujawskiiemu Stanisławowi Szemebkowi odebranie kościołu protestanckiego i przekazanie go katolikom. Od 6 listopada 1701 roku już jako katolicki kościół pod wezwaniem św. Franciszka Xawerego spełniał funkcję kaplicy. Należał do kościoła parafialnego w Mierzeszynie. W tym samym 1701 roku przeprowadzono ponownie spis ludności i odnotowano, że na tym samym obszarze co w roku 1686 wzrosła liczba katolików do 18 w stosunku do około 600 protestantów.

Zarząd kaplicy przywidzkiej objął w 1716 roku Adalbert Hoffman. Pisał on wyłącznie po niemiecku. Około roku 1720 kościół ten został zburzony i na jego miejscu wybudowano w roku 1722 nowy kościół parafialny. Jednak (in alio loco nam prima fuit penes lacum non procul a taberna) „położony jest w innym miejscu”, a mianowicie na granicy dworskiego dziedzińca. Kościół ten miał 18 metrów długości i 8 metrów szerokości. Zbudowany był z drzewa i miał małą drewnianą wieżyczką. W roku 1750 proboszczem tej parafii został Johannes Wendt. Król polski August III w dniu 16 grudnia 1754 roku nadał dworowi w Przywidzu prawo urządzania czterech jarmarków rocznie i pobieranie opłat za miejsca targowe.

W 1756 roku parafię przywidzką wizytował biskup i w tym samym roku został kapelanem Benjamin Beyer, a po nim proboszczem został Andrzej Gehrmann, który był Warmianinem i niewiele mówił po polsku. W roku 1788 generał Adam von Kanden Trzciński jako właściciel dóbr aktem darowizny przekazał na wieczne czasy kościołowi katolickiemu prawo urządzenia czterech jarmarków i pobierania opłat na tychże jarmarkach.

Za czasów rotmistrza Simona rozpoczął się trwający dziesięciolecia nienawistny spór między dworem przywidzkim, a katolicką gminą kościelną. Chodziło tu o dostawę 12 beczek piwa rocznie, dostarczonego do 1819 roku z miejscowego browaru, a później z browaru w Kierzkowie oraz o dostawę 60 furmanek chrustu na opał. Sprzeczano się nawet o prawo pobierania opłaty za miejsce, na jarmarkach w Przywidzu aż do wyroku sądowego z lat 1863-1864, który zabezpieczył stan posiadania aktu prawnego na rzecz kościoła katolickiego. W roku 1851 kościół uznano za grożący zawaleniem i zamknięto go, a w roku 1855 runęła plebania, a miejscowy ksiądz przeniósł swoją siedzibę do Mierzeszyna.

Trudności z budową nowego kościoła katolickiego trwały aż do początku bieżącego stulecia. Dopiero w roku 1903/1904 powstał nowy kościół katolicki, który znajduje się zaraz przy wjeździe do Przywidza od strony Gdańska. Zbudowany został przez garstkę ofiarnych katolików. Pierwszym jego Proboszczem został ksiądz Aeltermann. Później wybudowano plebanię.

Po napaści Niemiec na Polskę kościół katolicki został zamknięty. Ksiądz Aeltermann został wywieziony do Nowego Wieca i tam rozstrzelony wraz z innymi „wrogami”. Po wyzwoleniu Przywidza (9 marca 1945 roku) rozpoczęto remont kościoła, ponieważ jego wnętrze było zdemolowane przez żołnierzy niemieckich, którzy w nim stacjonowali.

Należy tu wspomnieć, że obecny kościół katolicki, który stoi nad jeziorem był kościołem ewangelickim wybudowanym w latach 1909/1910 na miejscu starego kościoła, który okazał się zbyt mały w stosunku do potrzeb ewangelików (poprzedni kościół ewangelicki był zbudowany w latach 1830 do 1832 z własnych funduszy przez Kupca Gustawa Wilhelma Steffensa z Gdańska, właściciela dóbr przywidzkich). Kilka lat po wyzwoleniu ziem przywidzkich, ówczesna władza przekazała ten kościół do dyspozycji parafii katolickiej w Przywidzu. Po jego wyświęceniu służy do dnia dzisiejszego jako kościół katolicki pod wezwaniem św. Franciszka Xawerego. Natomiast stary kościół, który znajduje się przy wjeździe do Przywidza od strony Gdańska, od roku 1958 czynny jest jako kaplica cmentarna.

Opracowanie na podstawie
„F. Grzegorzewski - Dzieje Kościoła katolickiego w Przywidzu”
JMB

 

Menu

sport250

Praktyka lekarska

Biżuteria Kingi Jancelewicz

Kinga

Biżuteria Kingi Jancelewicz

Polecamy