Privisa to dzisiejszy Przywidz. Miejscowość leży u źródła rzeki Wietcisy, która po łacinie nazywa się Visa. Stąd nazwę Privisa można tłumaczyć, jako wioska przy rzece Visa.

W dokumentach łacińskich miejscowość ta nosi nazwę „Vethrica”, jak również „Vecyssa”. Privisę można również tłumaczyć jako łacińskie videre co oznacza po polsku widzieć, przypatrywać się, oglądać tak pięknie położoną miejscowości nad jeziorem.

Oba te tłumaczenia są charakterystyczne i rzetelne, oddają prawdziwy nastrój i wiarygodność tej nazwy.

Najstarsza wiadomość o Przywidzu pochodzi z trzynastego wieku. Mszczuj II ostatni książę Pomorza Wschodniego jako właściciel dóbr pomorskich podarował krótko przed swoją śmiercią na podstawie istniejących dokumentów z dnia 18 stycznia 1294 roku klasztorowi Cystersów w Eldenie koło Gryfii majątki ziemskie (Strepowo) Trzepowo, (Clonowo) Klonowo i Privisa.

Opat Mikołaj miał w Przywidzu założyć klasztor siostrzany, jak głosi dokument „abbas fundabit locabitque claustrum et mona - sterium”. Wraz z Przywidzem, Klonowem, Trzepowem zostały wówczas przekazane wszystkie pola, lasy, łąki, jeziora jak również z pokładami soli, złota i srebra, ze wszystkimi rudami żelaza i ołowiu, które mogłyby się znajdować na obszarze podarowanym opactwu bez obowiązku płacenia z nich podatku dla księcia Mszczuja II. Po śmierci Mszczuja II posiadłość ta została Opactwu zatwierdzona przez spadkobierców, przez księcia Wisława II z Rugii i przez jego synów Wisława III i Sambora, w roku 1295 a także przez Władysława księcia Polski w 1298 roku. Budowa klasztoru sióstr została zaniechana przez ciągłe wojny trwające od 1295 do 1319 roku, aż w końcu zrezygnowano z budowy klasztoru, wybudowano tylko fundamenty z kamienia pozbieranego z pól przywidzkich, znajdujących się nad jeziorem. Przyczyną zaniechania budowy były także wielkie budowle prowadzone w innych miejscowościach przez klasztor.

Następnie dokumenty podają, że w dniu 5 sierpnia 1347 roku Jakub z Esromu prosi opata Jana od Cystersów oraz zgromadzoną kapitułę opatów o to, aby udzielić klasztorowi w Eldenie zezwolenia na sprzedaż względnie na zamianę otrzymanych dóbr. Już 17 września 1347 roku pozwoleństwo to zostało zatwierdzone, a 7 grudnia 1347 roku dobra te zostały wraz z młynami sprzedane za 400 marek wielkiemu mistrzowi krzyżackiemu Henrykowi von Dusemerowi. W dniu 3 stycznia 1348 roku opat Marcin obiecuje Wielkiemu Mistrzowi dostarczyć pełnomocnictwo sprzedaży tych dóbr od kapituły generalnej Opatów. Niemiecki zakon rycerski był również jak Cystrsi oliwscy,czcicielami Matki Boskiej, toteż po kupnie Przywidza nadał całej miejscowości nazwę Maryensehe a jeziorowi Mariensee.

Z biegiem wieków właściciele Przywidza zmieniali się, ziemie przywidzkie były w posiadaniu kilku właścicieli. 12 lipca 1421 roku bracia Vincentiusa von Stangenberga i Łukasz z Przywidza oddają w dzierżawę klasztorowi Brygidek z Gdańska swoje dobra. Natomiast niemiecki Zakon Rycerski szukając sprzymierzeńców wypożycza wielkie majątki. Tak więc, wiadomo, że Zakon ten przekazał Dietrichowi von Logendorf w roku 1425 miejscowość Marszewo a patrycjuszowi gdańskiemu burmistrzowi Gert vod der Becke, w 1429 roku część Przywidza, oprócz dobra Szklana Góra.

Jeśli w późniejszym okresie jest mowa o Przywidzu to zaniechano wzmianki o Trzepowie za to często są wspomniane wioski Miłowo, Dłużewo, Michalin, Stara Huta, Klonowo, Gorzysko, a w późniejszym okresie Pomlewo.

W dniu 11 sierpnia 1492 właściciel części Przywidza Zbigniew Tanczyn oskarża majstra Mattisa o to, że zmusza ludność do pracy szarwarkowej przy fortyfikacji kościoła. Według aktów sądowych przy sądzie w Stargardzie majątek Przywidza i Pomlewa do roku 1589 były niepodzielną własnością rodziny Contur. Księga podatkowa wydana przez Baranowski - Warszawa wspomina, że w roku 1570 właścicielem Przywidza i Pomlewa była rodzina Konthor.

W tym okresie zdarzało się bardzo często, że rodziny przyjmowały do swoich nazwisk nazwy swoich posiadłości tak, że pod koniec XVI wieku rodzina Kontor przyjęła przydomek - Przywidzkich.

Niejaki Mattis Kontor zadłużony jest u niejakiego Hansa Manteufela oraz podpisuje 1 lipca 1496 roku umowę w języku niemieckim słowami: „Ja Mattis Contor - Moja gwarancja” oraz przykłada do niej małą pieczęć.

W sporze o rybołówstwo pomiędzy majątkami Szklana Góra a Przywidzem w dniu 27 listopada 1590 roku zostaje przesłuchany w charakterze świadka niejaki Szymon Przywidzki. Jest to ten sam Szymon Contor, któremu jego ojciec Marcin kasztelan i konsul z Wilna podarował 29 lipca 1596 r. Klonowo.

W dniu 26 sierpnia 1589 roku właściciel Pomlewa, Nicolaus von der Linde nabywa w zamian za spichlerz w Gdańsku czwartą część Przywidza, do którego według dokumentu sądowego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 1596 roku należy także majątek Klonowo.

Równocześnie nazwy Contor i Przywidzki wykazują akta sądowe z dnia 20 maja 1622 roku, gdzie dosłownie jest zaznaczone: „Joannes Nicolaus a Linda statuit coram judicio Stargardiensi nobilem Simonem Przywidzki alias Contor nobilis olim Alberti Przywidzki Contor et Anna Sumiczówna filium”. Przywidzki albo Contor jest synem Alberta Przywidzkiego Contora. Do roku 1616 trwały ciągłe procesy pomiędzy rodzinami von Linde a Przywidzkimi w sprawie sprzedaży majątków. W roku 1618 przed sądem ziemskim spór zostaje zakończony. Adelgunda von der Linde wdowa po Nicolaus von der Linde uzyskuje resztę majątku Przywidza. Na podstawie układu z dnia 29 lipca 1633 roku, w dniu 7 stycznia 1634 roku następuje regulacja granic pomiędzy majątkami Jodłowno, Zambrz Duży i Zambrz Mały z jednej strony a Szklaną Górą, Pomlewem, Przywidzem i Klonowem z drugiej strony.

W roku 1699 właścicielem Przywidza był generał major Caden Trzciński, który ożenił się z właścicielką Bogumiłą von Linde, która przeszła na wiarę katolicką. W roku 1722 właścicielem Przywidza była Pawłowska, a po niej Anna von Kalkstein z domu Pawłowska, od roku 1751 właściciełem jest Adam von Caden Trzciński a od roku 1768 jego syn Franciszek Xawery. Dnia 24 czerwca 1788 roku majątki przywidzkie przeszły na własność radcy kameralnego Trębeckiego, któremu między innymi przynależne były dobra Kierzkowo, Salewo, Zaskoczyn jak również Mierzeszyn jako darowizna rodzinna. Dobra te w roku 1820 zostały przejęte przez gminę,a potem przez radcę prawnego Steffens z Gdańska. Po jego śmierci w 1825 roku Przywidz był w rękach spadkobierców, od których nabyła go Madam von Pickering z domu Steffens z Liverpool (Anglia). W roku 1839/40 sprzedała go rotmistrzowi Hugo Simon, który zamieszkał w Przywidzu. Od roku 1788 do 1840 Przywidz był w rękach dzierżawców Radtke, Sonntag, Stander, Gleinert, Klotz, Karnath. W dniu 7 stycznia 1864 roku majątek przeszedł w posiadanie barona Puttkammera, a już w tymże roku 29 września został sprzedany kapitanowi von Böhm z Berlina. Pod koniec listopada 1865 roku przejął majątek major i ordynat von Jena. Böhm doprowadził budowę domu we dworze prawie do końca, gdy majątek objął nowy właściciel z rodziny von Jena, który kazał całą budowę rozebrać aż do fundamentów i wybudował obecny dom dworski z wodnym ogrzewaniem za pomocą rur miedzianych.

Za dziedzica von Jena wzniesione zostały murowane budynki gospodarcze i domy mieszkalne z trwałym dachem w miejsce lepiankowych. Wybudowano nawet fabrykę krochmalu, a gdy ta spłonęła kazał von Jena wybudować browar, który przetrwał do lat siedemdziesiątych XX w.

W roku 1899 właścicielem Przywidza zostaje dyrektor fabryki Paweł Gross z Czerska.

W roku 1906 posiadłość staje się dominium państwowym i zostaje wydzierżawiona Langguthowi - dzierżawcy Trzepowa, lasem i jeziorem zarządza Wydział Leśnictwa.

Król polski August III w dniu 16.12.1754 roku nadał dworowi w Przywidzu prawo urządzenia czterech jarmarków i pobierania opłat za miejsce straganowe. Prawo pobierania opłat na jarmarku w roku 1788 generał Trzciński aktem darowizny przekazał na wieczne czasy kościołowi katolickiemu.

Nie można zapomnieć o młynie przywidzkim, którym mówi dokument z zapisków Bernnarda Trzcińskiego z dnia 16.III.1699 roku, gdzie czytamy: „Oto stawił się przede mną majster Christian Weiss, dziedziczny młynarz młyna z Przywidza i przedłożył posiadany kontrakt z panem von Linde z roku 1686”. Ten wodny młyn po I wojnie światowej i kilkanaście lat po II wojnie napędzał elektrownie dla potrzeb miejscowości i majątku w Przywidzu, w tym także duży młyn i tartak.

Należy również wspomnieć Michała Korczyńskiego (26.IX.1839 - 9.VIII.1930) z Dolnego Klonowa. Był to murarz, który od roku 1868 praktycznie wybudował cały Przywidz od nowa. Budował nawet zakrystie przy kościele katolickim w roku 1904.

Po I wojnie światowej Przywidz stał sie nie tylko miejscowością wypoczynkową ale także głównym ośrodekiem kulturalnym dla trójmiasta. Przebywała tu młodzież prawie z całej Polski. Nad jeziorem w 1924 roku zostało wybudowane schronisko dla młodzieży, harcerzy a bogaci właściciele trójmiasta budowali domy. Głównym ośrodkiem kulturalnym stał sie „Dom Ludowy” z czterema pięknymi salami oraz zielonym tarasem nad jeziorem.

W Przywidzu znajdował się zajazd dla koni i parking dla samochodów a obok domu przed drogą była stacja benzynowa. Do Przywidza kursowało tu 11 autobusów z Gdańska. Obok zajazdu znajdowała się karczma i pokoje noclegowe. W środku wioski była kawiarnia z pokojami noclegowymi na piętrze.

Na wyspie również była kawiarnia i odbywały się zabawy, korzystała z niej przeważnie gdańska śmietanka towarzyska. W Przywidzu znajdowały się delikatesy oraz sklep kolonialny z artykułami zamorskimi i zagranicznymi. Można było w nich kupić pomarańcze, cytryny, banany, figi, cynamon i wszystkie przyprawy kuchenne oraz perfumy francuskie, kremy, jedwab chiński, materiały angielskie.

W Przywidzu były trzy masarnie oraz sklepy rzeźnicze. Po prawej stronie przy wjeździe do Przywidza znajdował się budynek państwowy, w którym pobierano opłaty za przejazd przez most. W środku wioski znajdowała się poczta obok niej szkoła a naprzeciw gospoda. Po prawej stronie gospody piekarnia oraz sklep z artykułami gospodarstwa domowego i rolniczego. W Przywidzu urzędował także lekarz, dentysta, weterynarz, fryzjer, rybak. Na końcu wioski koło pańskiego sadu i ogrodu znajdował się posterunek, jest on czynny do dnia dzisiejszego.

Proboszczem parafii Mierzeszyn - Przywidz od 1912 roku był z pochodzenia niemieckiego ksiądz Jan Aelterman, który w czasie II wojny światowej został rozstrzelany przez hitlerowców za walkę o polskość. Był on również autorem broszury o Przywidzu.

Pierwszym nauczycielem polskim w Przywidzu po wojnie był Leon Machola. Był on organizatorem szkoły, która znajdowała się w budynku koło obecnej poczty. Za jego staraniem powstała apteka, ośrodek zdrowia, kino, ośrodek wypoczynkowy, molo na kąpielisku w kształcie litery "T", które pływało na beczkach metalowych na wodzie.

W Przywidzu znajdują się domy z cegły, których rok budowy datuje się roku 1868 a także dwa kościoły, jeden kościół został wybudowany przez ewangielików w roku 1909/1910 na miejscu starego kościoła o wiele zbyt małego w stosunku do potrzeb ewangelików nad jeziorem obok karczmy i zajazdu, a przy wjeździe do Przywidza z Gdańska znajduje się drugi kościół, zbudowany przez ofiarnych parafian katolickich w roku 1903/1904, który od roku 1958 znowu jest czynny jako kaplica cmentarna.

Opracowanie na podstawie
„F. Grzegorzewski - Historia Przywidza”
JMB

 

Menu

sport250

Praktyka lekarska

Biżuteria Kingi Jancelewicz

Kinga

Biżuteria Kingi Jancelewicz

Polecamy