Przywidz

Przywidz - w pierwszym znanym dokumencie z 1294 r. występuje pod nazwą Priuisa (Privisa ), nazwa topograficzna z formantem -ja od bazy -veid "wilgoć", wg ks. Aeltermanna nazwa wywodzi się od nazwy grodu stażniczego (straż pełniona w tym grodzie to wypatrywanie [wydzenie]), niem. Mariensee(1937).

Wieś gminna w woj. Pomorskim, na pojezierzu kaszubskim, nad Jeziorem Przywidzkim. Położona na wys. 274 m npm., 32 km od Gdańska jest wymarzoną wsią letniskową.

We wsi była stacja pocztowa, kościół ewangelicki, młyn wodny, gorzelnia parowa, krochmalnia i cegielnia. Odbywały się tu jarmarki kramne i zwierzęce.

Obecnie znajdują się tu: siedziba władz gminnych, poczta, ośrodki wypoczynkowe, 2 kościoły, cmentarz, Gminny Ośrodek Kultury, Gminna Biblioteka Publiczna, Zespół Przedszkolno-Szkolny, Karczma Przywidzka, Wiejski Dom Towarowy, fryzjer i liczne sklepy a także: staw naturalny, jezioro o pow. 136 ha, dworek (przebudowany), remiza strażacka, kapliczka przydrożna, cmentarz ewangelicki (nieczynny) i cmentarzysko kurhanowe, ośrodek rekreacji konnej.

Atrakcją wsi jest:

  1. grupa stanowisk archeologicznych:
    • na półwyspie Jeziora Przywidzkiego grodzisko wczesnośredniowieczne na planie owalu, z dobrze zachowanym wałem ochronnym, wznosi się ok. 30 m ponad lustro wody,
    • w lesie na pd - wsch brzegu Jeziora Przywidzkiego, na wzgórzu, 1 km na wsch od wsi Piekło Dolne, wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe,
  2. wyspa na Jeziorze Przywidzkim: rezerwat krajobrazowy, utworzony w 1954 r. pow. 4,55 ha, z ok. 200-letnim drzewostanem bukowo-dębowym o cechach naturalnego drzewostanu, pomnik przyrody lipa drobnolistna (obw. 5,20 m),
  3. Jezioro Przywidzkie - położone na wys. 188 m npm., pow. 136 ha, dł. 4,6 km, szer. 0,6 km, maks. głęb. 12,2 m; bardzo malownicze, o rozwiniętej linii brzegowej, na pd wąska zatoka (dł. Ok. 0,5 km); półwysep ze śladami grodziska,
  4. Przywidzki Obszar Chronionego Krajobrazu - pow. 10.888 ha, obszar o silnie urozmaiconej rzeźbie terenu, z rynnowymi jeziorami, wzgórzami morenowymi, duży kompleks leśny z przewagą buczyn i grądów.

Na terenie wsi znajdują się XIX - wieczne i z początków XX wieku obiekty zabytkowe: sakralne, mieszkalne, gospodarskie i leśne. Do najcenniejszych należy kościół parafialny p.w. św. Franciszka Ksawerego, kościół poewangelicki (odbudowany po spaleniu w 1997 roku) p.w. Matki Boskiej Różańcowej, zespół dworsko - parkowy, zabytkowy park oraz zabudowania folwarczne.